เปิดสูตรคำนวณ "ค่าการกลั่น" และโครงสร้างราคาน้ำมันไทย ตั้งแต่หน้าโรงกลั่นถึงหน้าปั๊ม อ้างอิงราคาสิงคโปร์ ทำไมผู้บริโภคไทยต้องจ่ายแพง พร้อมคำอธิบายจากคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุด

 

ท่ามกลางสถานการณ์ราคาน้ำมันที่พุ่งสูงต่อเนื่องในปัจจุบัน หนึ่งในประเด็นที่สังคมตั้งคำถามอย่างหนักคือ “ค่าการกลั่น” และโครงสร้าง “ราคาหน้าโรงกลั่น” ว่ามีความเหมาะสมหรือไม่ และเหตุใดผู้บริโภคไทยจึงต้องแบกรับต้นทุนในระดับสูง ขณะที่โรงกลั่นถูกมองว่าได้รับผลตอบแทนในอัตราที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

 

ท่ามกลางข้อถกเถียงนี้ “ฐานเศรษฐกิจ” ตรวจสอบพบว่า คดีหมายเลขแดงที่ อร.167/2566 ซึ่ง ศาลปกครองสูงสุด มีคำพิพากษาเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2566 ได้ยืนตามศาลปกครองชั้นต้นให้ยกฟ้องทุกข้อกล่าวหา ในคดีที่ มงคลกิตติ์ สุขสินธารานนท์ และพวกรวม 4 คน ยื่นฟ้องหน่วยงานรัฐ โดยกล่าวหาว่าโครงสร้างราคาน้ำมันเชื้อเพลิงของไทยไม่ชอบด้วยกฎหมายและเอื้อประโยชน์ให้เอกชน

 

คำพิพากษาดังกล่าวได้เปิดรายละเอียดสำคัญของ “สูตรคำนวณราคาหน้าโรงกลั่น” โดยอ้างอิงมติของ คณะกรรมการบริหารนโยบายพลังงาน (กบง.) ในการประชุมครั้งที่ 39/2554 เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม 2554 ซึ่งกำหนดวิธีการคำนวณราคาแยกตามประเภทน้ำมันไว้อย่างชัดเจน

 

บริบทปัจจุบันที่ค่าการกลั่นปรับตัวสูงขึ้น จึงทำให้สูตรดังกล่าวถูกหยิบยกกลับมาถกเถียงอีกครั้งว่า ยังสะท้อนต้นทุนที่แท้จริงหรือไม่ และควรมีการทบทวนเพื่อให้สอดคล้องกับภาวะตลาดพลังงานที่เปลี่ยนแปลงไปหรือไม่

 

ราคาน้ำมันที่ปั๊ม มาจากไหน?

 

ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่าราคาน้ำมันที่เราจ่ายตอนเติมรถ ประกอบด้วย 3 ชั้นหลักๆ คือ

 

ชั้นที่ 1 — ราคาหน้าโรงกลั่น คือต้นทุนของน้ำมันที่ผ่านการกลั่นมาแล้ว

 

ชั้นที่ 2 — ราคาขายส่ง คือราคาหน้าโรงกลั่น บวกภาษีและกองทุนต่างๆ ที่รัฐเก็บ

 

ชั้นที่ 3 — ราคาขายปลีก คือราคาที่เราจ่ายจริงที่ปั๊ม ซึ่งเพิ่มค่าการตลาดเข้ามาอีก เช่น ค่าขนส่ง ค่าพนักงาน ค่าเช่าที่ดิน และกำไรของผู้ค้าน้ำมัน

 

สูตรคำนวณ "ราคาหน้าโรงกลั่น" แยกตามน้ำมันแต่ละชนิด :

 

หนึ่งในประเด็นที่สังคมตั้งคำถามมาตลอด คือ ราคาน้ำมัน ณ โรงกลั่น คำนวณมาจากอะไร ทำไมคนไทยจึงจ่ายแพง คำพิพากษาครั้งนี้เปิดเผยสูตรที่คณะกรรมการบริหารนโยบายพลังงาน (กบง.) มีมติเห็นชอบในการประชุมครั้งที่ 39/2554 เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม 2554 ไว้อย่างละเอียด ดังนี้

 

เบนซินออกเทน 95 ราคาน้ำมันเบนซิน UPG 95 ตลาดสิงคโปร์ (MOPS) บวกพรีเมียม ได้แก่ ค่าปรับคุณภาพ 1.40 ดอลลาร์/บาร์เรล + ค่าขนส่ง World Scale กรุงเทพฯ-สิงคโปร์ + ค่าประกันภัย 0.084% ของ C&F + ค่า Loss 0.5% ของ CIF บวกต้นทุนส่วนเพิ่มมาตรฐานยูโร 4 อีก 2.46 ดอลลาร์/บาร์เรล คูณด้วยอัตราแลกเปลี่ยน หารด้วย 158.984

 

เบนซินออกเทน 91 ใช้สูตรเดียวกับออกเทน 95 แต่ค่าปรับคุณภาพเป็นลบ 0.80 ดอลลาร์/บาร์เรล เนื่องจากคุณภาพต่ำกว่า

 

น้ำมันดีเซลหมุนเร็ว (สูตรปี 2554) ราคาน้ำมันดีเซล Gasoil ซัลเฟอร์ 0.5% ตลาดสิงคโปร์ (MOPS GO 0.5) บวกพรีเมียม ได้แก่ ค่าปรับคุณภาพ 1.70 ดอลลาร์/บาร์เรล + ค่าขนส่ง + ค่าประกันภัย + ค่า Loss บวกต้นทุนส่วนเพิ่มยูโร 4 อีก 2.46 ดอลลาร์/บาร์เรล คูณอัตราแลกเปลี่ยน ลบด้วย 158.984

 

ต่อมาเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2556 กบง. ปรับสูตรดีเซลใหม่โดยอ้างอิงราคา Gasoil 500 ppm ตลาดสิงคโปร์ บวกค่าปรับคุณภาพที่ปรับเพิ่มเป็น 2.88 ดอลลาร์/บาร์เรล

 

กลุ่มน้ำมันแก๊สโซฮอล คำนวณแบบผสมระหว่างราคาเบนซินกับราคาเอทานอล ได้แก่

 

* แก๊สโซฮอล 95 = เบนซิน 95 (90%) + เอทานอล (10%) โดยเบนซินบวกค่าผสม 1 ดอลลาร์/บาร์เรล

* แก๊สโซฮอล 91 = เบนซิน 91 (90%) + เอทานอล (10%) โดยเบนซินบวกค่าผสม 2 ดอลลาร์/บาร์เรล

* แก๊สโซฮอล E20 = เบนซิน 95 (80%) + เอทานอล (20%) โดยเบนซินบวกค่าผสม 1.70 ดอลลาร์/บาร์เรล

* แก๊สโซฮอล E85 = เบนซินออกเทน 95 (15%) + เอทานอล (85%)

 

ทำไมต้องอ้างอิงสิงคโปร์ ไม่ใช้ราคาน้ำมันโลก?

 

ศาลชี้แจงข้อสงสัยของผู้ฟ้องคดีที่อ้างว่าราคาน้ำมันหน้าโรงกลั่นของไทยแพงกว่าตลาดโลกว่า ราคาน้ำมันดิบไม่สามารถนำมาเปรียบเทียบกับราคาหน้าโรงกลั่นได้โดยตรง เพราะน้ำมันดิบยังไม่มีต้นทุนการกลั่นและค่าปรับปรุงคุณภาพรวมอยู่ด้วย

 

ส่วนเหตุที่เลือกใช้ตลาดสิงคโปร์เป็นราคาอ้างอิง ศาลรับฟังเหตุผลของ กบง. ว่า สิงคโปร์เป็นศูนย์กลางการซื้อขายน้ำมันของภูมิภาคเอเชีย มีผู้ค้าน้ำมันกว่า 300 รายตั้งอยู่ ราคา MOPS จึงสะท้อนอุปสงค์และอุปทานที่แท้จริงของภูมิภาค ขณะที่ผู้ค้าน้ำมันในไทยสามารถเลือกซื้อจากโรงกลั่นในประเทศหรือนำเข้าเองได้อยู่แล้ว การตรึงราคาหน้าโรงกลั่นให้เทียบเท่าราคานำเข้า (Import Parity Basis) จึงเป็นการสร้างสภาพแวดล้อมการแข่งขันที่เป็นธรรม

 

ศาลยังระบุด้วยว่า หากใช้สูตรต้นทุนบวกกำไร (Cost Plus) แทน จะทำให้โรงกลั่นแต่ละแห่งซึ่งมีขนาดและประสิทธิภาพต่างกันได้รับความได้เปรียบเสียเปรียบโดยไม่เป็นธรรม และอาจทำให้ขาดแรงจูงใจในการพัฒนาและขยายกำลังการผลิตรองรับความต้องการในอนาคต

 

คำพิพากษาดังกล่าวถือเป็นบทสรุปทางกฎหมายต่อข้อถกเถียงเรื่องความโปร่งใสของโครงสร้างราคาน้ำมันไทยที่ยืดเยื้อมานานหลายปี แม้ศาลจะชี้ว่ากระบวนการทั้งหมดชอบด้วยกฎหมาย แต่การเปิดเผยสูตรคำนวณอย่างละเอียดในคำพิพากษาครั้งนี้ก็เป็นข้อมูลสำคัญที่สาธารณชนสามารถนำไปตรวจสอบต่อได้

 

ที่มา ฐานเศรษฐกิจ

วันที่ 2 เมษายน 2569